Όχι μόνο σήμερα, στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, αλλά και παλαιότερα, τότε που η ζωή κυλούσε πιο «ρόδινα» και η Ελλάδα φαινόταν πως βρίσκεται μακριά από τις τόσο μεγάλες οικονομικές δυσκολίες, συχνά άκουγες, και μάλιστα με μια αρνητική χροιά, τη διαπίστωση: Οι νέοι στην Ελλάδα αργούν πολύ να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι. Η φράση αυτή εμπεριέχει ίσως και μια κατάκριση για το ότι οι Έλληνες νέοι αργούν να αυτονομηθούν και να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους. Φταίνε όμως μόνο οι ίδιοι γι’ αυτό ή βρίσκονται παγιδευμένοι μέσα σ’ ένα γαϊτανάκι κοινωνικής μάθησης που δεν τους αφήνει να ξεφύγουν;

Πέραν του ότι η Ελλάδα ήταν, είναι και θα είναι εκείνη η χώρα που μαθαίνει στα παιδιά της πως να είναι δεμένα το ένα με το άλλο και πως παρά τις διαφορές και τις αντιξοότητες να αλληλοϋποστηρίζονται και να αλληλοβοηθούνται. Είναι και εκείνη η χώρα που διδάσκει από γενιά σε γενιά , πόσο σημαντικός είναι ο θεσμός της οικογένειας. Το παραπάνω συμπληρώνει το πάζλ με ένα αισιόδοξο και τρυφερό κομμάτι.. Ωστόσο δεν παύουν να υπάρχουν πολλά προβλήματα και δυσκολίες που οι νέοι καλούνται να λύσουν διαχρονικά. Ο απογαλακτισμός από τους γονείς είναι δύσκολος και επίπονος και χρειάζεται μεγάλο κουράγιο και πυγμή για να πραγματοποιηθεί. Πολλές φορές, κυριαρχεί η άποψη πως οι νέοι είναι νωθροί, βολεμένοι στο πατρικό τους σπίτι, όπου χρήματα και σίτιση είναι εξασφαλισμένα, ότι δεν έμαθαν να κοπιάζουν και τα βρήκαν όλα έτοιμα, ότι δεν έχουν όραμα και δεν χαράζουν τη πορεία τους αλλά αφήνονται στην εύκολη λύση. Ένα σωρό «κατηγορώ» που κάποιος μεσήλικας ή γονιός ξεστομίζει με θράσος και απερισκεψία. Γιατί; Μήπως γιατί κανείς δεν θέλει να δει τα λάθη του παρελθόντος καθώς πρέπει κάπου να παραδεχτεί πως ίσως κι εκείνος ήταν συνένοχος και συν-διαμορφωτής της υπάρχουσας κατάστασης; Μήπως τη θέση της σημαντικότητας του θεσμού της οικογένειας την πήρε η υπερπροστασία και οι στερεοτυπικές σκέψεις; Μήπως πλέον είναι η ίδια η κουλτούρα μας που δυσκολεύει τους νέους να κάνουν το μεγάλο βήμα; Απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα θα προσπαθήσει να δώσει ο κλάδος της Οργανωσιακής Ψυχολογίας υπό το πρίσμα της Οργανωσιακής Κουλτούρας.

Οργανωσιακή Ψυχολογία και Κουλτούρα κάθε λαού

Κουλτούρα είναι το σύνολο αξιών, πεποιθήσεων και συμπεριφορών των μελών μιας κοινωνίας. Διαφορές εντοπίζονται στη γλώσσα, τη θρησκεία, τις αξίες, τις συμπεριφορές, το νομό, την εκπαίδευση, τις πολιτικές πεποιθήσεις, την τεχνολογία και τους κοινωνικούς οργανισμούς. Οι διαστάσεις κουλτούρας των χωρών μπορούν να αναλυθούν με τη βοήθεια του μοντέλου Hofstede και να διακριθούν με βάση 5 χαρακτηριστικά: την απόσταση εξουσίας, την αποφυγή της αβεβαιότητας, τον προσανατολισμό στο άτομο ή την ομάδα, τον προσανατολισμό στο ανδρικό ή στο γυναικείο φύλλο και τον βραχυπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο προσανατολισμό. Όλα τα παραπάνω είναι εργαλεία που αναπτύχθηκαν για να κατανοήσουμε πως μπορεί να πραγματοποιηθεί η αρμονική συνεργασία μιας εταιρείας με μια άλλη η οποία βρίσκεται εκτός των συνόρων της. Ωστόσο μπορούν να ενταχθούν σ’ ένα διευρυμένο πλαίσιο και να χρησιμοποιηθούν για την ανάλυση των διαφορών της κουλτούρας κάθε λαού. Μελετώντας την Ελληνική μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως το ζήτημα το οποίο τίθεται και κατατρέχει τους νέους μέχρι και σήμερα.

Ανάλυση των Διαστάσεων Κουλτούρας Αναφορικά με την Ελλάδα (μοντέλο Hofstede)

  • Ο Δείκτης Απόστασης Εξουσίας (powerdistance)

Υποδεικνύει πώς η κοινωνία αντιλαμβάνεται τις ανισότητες. Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από σχετικά υψηλή βαθμολογία σε αυτή τη διάσταση (60). Η συνεργασία μεταξύ προϊσταμένων και υφισταμένων έχει πατριαρχική μορφή και οι δεύτεροι δεν συμμετέχουν στην διαδικασία λήψης αποφάσεων κάτι που δεν επιζητάται άλλωστε και από τους προϊσταμένους. Αν το καλοσκεφτούμε υπάρχει αντιστοιχία των παραπάνω πεποιθήσεων και συμπεριφορών και στο πλαίσιο της οικογένειας. Συχνά συναντάται το μοντέλο του πατέρα-αυθεντία του οποίου η γνώμη επιβάλλεται λόγω ιδιότητας. Επίσης μεγάλος σεβασμός και προσοχή δίνεται και στους ηλικιωμένους και είναι καθιερωμένο το μοτίβο, τα παιδιά να προσέχουν τους ηλικιωμένους γονείς τους.

  • Η Αρρενωπότητα ενάντια στη Θηλυκότητα (masculinityvsfemininity)

Επίσης, το τι περιμένει η κοινωνία από τους άντρες και τις γυναίκες είναι καθοριστικό. Η Ελλάδα είναι μια μεσαίου μεγέθους αρσενική κοινωνία (57) προσανατολισμένη στην επιτυχία. Στη περίπτωση της Ελλάδας ο άντρας φροντίζει την οικογένεια του. Επίσης, μια επιτυχία ενός μέλους της ομάδας, προσδίδεται σαν επιτυχία για ολόκληρη την ομάδα.

Το παραπάνω ενισχύει σε πολλές περιπτώσεις τη θέση του πατέρα με αποτέλεσμα η γνώμη του να έχει τη μεγαλύτερη ισχύ. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις οικογενειακών μοντέλων η εξάρτηση που δημιουργείται ανάμεσα στα μέλη (γονείς και παιδί) γίνεται πιο περίπλοκη καθώς το αίσθημα της επιτυχίας των παιδιών είναι συνυφασμένο με την γονική συμβολή. Το γεγονός αυτό, έχει ως αποτέλεσμα τα αισθήματα ενοχής από την πλευρά των παιδιών και την ενισχυμένη δέσμευσή τους απέναντι στους γονείς.

  • Ατομικότητα ή Συλλογικότητα (ιindividualismvscollectivism)

Είναι γεγονός πως όταν μια κοινωνία χαρακτηρίζεται από την ατομικότητα της, είναι γνωστό πως δίνεται σημασία στα προσωπικά επιτεύγματα. Αντίθετα όταν μια κοινωνία χαρακτηρίζεται για την κολεκτιβιστική της κουλτούρα η έννοια του «εμείς» είναι κυρίαρχη και η επιτυχία αποδίδεται σε ολόκληρη την ομάδα. Η Ελλάδα με βαθμό 35 είναι μια σαφώς κολεκτιβιστική κοινωνία. Συνήθως, λοιπόν, το άτομο ενσωματώνεται σε μια συνεκτική ομάδα (π.χ. οικογένεια), η οποία προστατεύει τα μέλη της με αντάλλαγμα την αφοσίωση τους.

  • Δείκτης Αποφυγής της Αβεβαιότητας (uncertaintyavoidance)

Η αποφυγή της αβεβαιότητας είναι ο δείκτης του κατά πόσο τα άτομα μιας κοινωνίας επιζητούν την ασφάλεια. Η Ελλάδα ξεχωρίζει για την ισχυρή αποφυγή της αβεβαιότητας, με βαθμολογία 100. Δίνεται σημασία σε συγκεκριμένες διαδικασίες και όχι σε πρωτοβουλίες. Στις χώρες που παρουσιάζουν μεγάλο δείκτη αποφυγής της αβεβαιότητας, οι άνθρωποι δεν αγαπούν ιδιαίτερα τις αλλαγές αλλά προτιμούν την ασφάλεια που τους παρέχει το γνώριμο. Δύσκολα αποχωρίζονται νόμους ή ακόμα και νοοτροπίες ακόμα κι αν είναι αναχρονιστικές.

  • Μακροπρόθεσμος ή Βραχυπρόθεσμος προσανατολισμός (long/shorttermorientation)

Ανάλογα με την έμφαση που δίνει κάθε λαός στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον ( βραχυπρόθεσμος- μακροπρόθεσμος προσανατολισμός), θέτει σε διαφορετική ιεράρχηση τους στόχους του. Στην Ελλάδα, η οποία έχει βαθμολογία στη συγκεκριμένη διάσταση 45 , οι παραδόσεις διατηρούνται και η κοινωνική αλλαγή αντιμετωπίζεται με μερική καχυποψία. Οι παλιές τάσεις δεν εξαλείφονται αλλά αντίθετα εδραιώνονται.

Συνδυάζοντας τους παραπάνω δείκτες κουλτούρας, συμπεραίνουμε λοιπόν, πως άλλοτε μιμητικά και άλλοτε παραδοσιακά, οι Έλληνες νέοι φέρουν βαθιά ριζωμένη τη πληροφορία στο DNA τους, αναφορικά με τη δυσκολία τους να εγκαταλείψουν την οικογενειακή εστία (πατρικό σπίτι). Η συμπεριφορά και η απόφαση τους βασίζεται σε συγκεκριμένο σύστημα αξιών και δεν μπορεί να αλλάξει. Είναι κάτι σαν ειδοποιός διαφορά μας, χαρακτηριστικό μας και είναι στη διακριτική μας ευχέρεια από ποια σκοπιά θα το δούμε. Ας μην ξεχνάμε πως το «εξαρτημένοι» έχει αρνητική χροιά. Όχι όμως και το «ΔΕΜΕΝΟΙ».

Βιβλιογραφία

Browaeys, M.J. & Price, R. (2008).Understanding Cross-Cultural Management.Harlow, UK:Pearson Education.

Hofstede, G. (1991). Cultures and Organizations: Software of the Mind. London: McGraw- Hill.

Hofstede, G. (1985).THE INTERACTION BETWEEN NATIONAL AND

ORGANIZATIONAL VALUE SYSTEMS.Journal of Management Studies.Vol 11 (No 4), 347-357.

Hofstede, G. (1984a). Culture’s Consequences: International Differences in Work- Related Values. Beverly-Hills: Sage Publications.

Jandt, F. E. (2007). An Introduction to Intercultural Communication, Identities in a Global Community. Thousand Oaks: Sage.

Kolter, P., Dipak, J. &Suvit, M. (2002).Marketing Moves: A new approach to Profits, Growth and Renewal. Boston: Harvard Business School.

Λιάπη, Μ. (2019). Η θεωρία του Hofstede για τους Έλληνες και οι εφαρμογές της στο marketing και τις πωλήσεις.Ανακτήθηκε Απρίλιος 1,2019, από www.epixeiro.gr/article/2227

Μαρία Παναγοπούλου- Οργανωσιακός Ψυχολόγος

Ψυχολογία της Εργασίας (Μεταπτυχιακή εκπαίδευση – University of East London)
Διοικητική των Επιχειρήσεων με Διεθνή Προσανατολισμό (Μεταπτυχιακή εκπαίδευση-Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
Μέλος του συνδέσμου Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού Ελλάδας